Pożytki, lokale użytkowe i typy dokumentów – ćwiczenie na systemie Weles3

Wspólnota mieszkaniowa nie żyje wyłącznie z zaliczek właścicieli. Czasem wynajmuje ścianę budynku pod reklamę, dach pod antenę albo fragment piwnicy firmie. To tak zwane pożytki, czyli dodatkowe przychody z nieruchomości wspólnej. Najemca to nie właściciel lokalu: potrzebuje innego dokumentu, innej numeracji i osobnego miejsca w strukturze budynku. Uczeń kierunku technik gospodarki nieruchomościami uczy się tu, jak zmieścić takie przypadki w systemie i nie narobić bałaganu w kartotekach. Poniżej gotowe ćwiczenie na system Weles3.

Lokal to nie tylko mieszkanie#

W Weles3 „lokal” to każdy element, któremu przydziela się odbiorcę, dane i opłaty. Dokumentacja Edycja mieszkań podpowiada numerację od litery oznaczającej funkcję:

• M01, M02… – mieszkania (M001, jeśli mieszkań jest ponad sto),
• G01, G02… – garaże,
• LU01, LU02… – lokale użytkowe,
• P01, P02… – pożytki.

Numery sortują się alfabetycznie, dlatego stosuje się zera przodujące. Lokale grupuje się w struktury, np. MIESZKANIA, GARAŻE, LOKALE UŻYTKOWE, POŻYTKI. Dokumentacja radzi, żeby struktury nie były zbyt rozdrobnione ani głębsze niż dwa poziomy.

Nasza przykładowa sytuacja#

W naszej bazie szkoleniowej są dwie różne sytuacje, które dobrze pokazują temat:

• SŁONECZNA 5 wynajmuje reklamę na elewacji (uchwała 2/2021). Pożytek P01 ma daną „powierzchnia pożytku” D19 = 12 m², a stawka to 45 zł/m² netto. Agencja Reklamowa Przykład dostaje co miesiąc fakturę VAT: 540,00 zł netto + 23% VAT 124,20 zł = 664,20 zł (np. 3/ZAL/21-01). Lokale użytkowe LU01 (Apteka Przykład) i LU02 (Kwiaciarnia Przykład) też dostają faktury VAT – pozycje ze stawką 8% i zwolnione (ZW). Widać to w rejestrze VAT.
• WIERZBOWA 20 ma lokal użytkowy LU01 (Kwiaciarnia Przykład), który dostaje zwykłe zawiadomienie – na drzewku widać przy nim literę Z. Pożytków ta wspólnota nie ma.

Krok pierwszy: struktura POŻYTKI#

Jeśli w budynku nie ma jeszcze struktury na pożytki, zakłada ją nauczyciel (raz dla całej klasy): zakładka Administracja → menu Zasoby → Edytuj struktury → Nowy, Struktura nadrzędna = cała wspólnota, Nazwa = POŻYTKI, Utwórz. Struktura pojawi się na drzewku dopiero wtedy, gdy trafi do niej lokal z odbiorcą.

Powiększ

Krok drugi: lokal pożytku#

Administracja → menu Zasoby → Edytuj mieszkania → Nowy. Nazwa = P i numer ucznia (np. P07), Informacje = „Pożytek – reklama na ścianie”, Utwórz. Lokal też nie pokaże się od razu – najpierw trzeba dodać odbiorcę.

Krok trzeci: odbiorca i typ dokumentu#

Administracja → menu Zasoby → Edytuj właścicieli:

• Lokal → P07,
• Data → pierwszy dzień miesiąca, od którego mają być wystawiane dokumenty,
• Operacja → Nowy właściciel, Udziałowcy → Właściciel główny,
• Struktura → POŻYTKI (dokumentacja zaznacza to jako ważne),
• Dokument → Rachunek,
• Typ → typ kartoteki (albo Ogólne),
• Nazwa i Adres odbiorcy, Weryfikacja adresu → Nie sprawdzaj struktury,
• Dodaj, Zatwierdź.

Uczniowie sprawdzają, czy P07 pojawił się na drzewku w strukturze POŻYTKI.

Powiększ

Krok czwarty: jaki dokument dla kogo?#

Dokumentacja Zmiana typu dokumentu dla lokalu opisuje trzy typy:

Ważna uwaga z dokumentacji: wystawienie faktury VAT nie wymaga zmiany typu dokumentu. Lokal może pozostać na zawiadomieniu, jeśli dostanie stawki z odpowiednim typem VAT. Czy konkretna opłata ma być z VAT-em, rozstrzyga księgowa – na tej lekcji nie omawiamy przepisów podatkowych.

Dokumentacja radzi też zmieniać typ dokumentu od początku roku albo okresu rozliczeniowego. Uczniowie wyjaśniają, dlaczego: co się stanie z rozliczeniem, jeśli połowa okresu była na zawiadomieniu, a połowa na rachunku?

Krok piąty: numeracja dokumentów (na kartce)#

W Administracja → menu Elementy → Nazwy dokumentów ustawia się nazwy dokumentów (np. zamiana „Rachunek” na „Nota księgowa”) i wzór numeru. Dokumentacja nie zaleca zmieniania numeracji, ale jej zapis dobrze pokazuje, jak powstaje numer:

• {NR} – numer w roku (łącznie dokumenty i korekty), {2R} – numer w roku osobno dla dokumentów i korekt,
• {1R} i {3R} – to samo, ale w miesiącu,
• {ROK} – dwie ostatnie cyfry roku, {MC} – miesiąc, {TYP} – ZAL albo KOR.

Zadanie: jaki numer powstanie ze wzoru {TYP}/{NR}/{ROK} dla 15. dokumentu w roku 2026? A ze wzoru R-{MC}-{3R} dla trzeciego rachunku w marcu? W bazie niczego nie zmieniamy – zmiana nazw i numeracji działa od razu dla wszystkich nowych dokumentów.

Krok szósty: zlecenie opłaty do działu wsparcia#

Samej opłaty dla pożytku nie ustawiamy w klasie. Dokumentacja prosi, żeby po założeniu lokalu i odbiorcy wysłać e-mail do obsługi technicznej Weles z odpowiedziami na pytania: jakie opłaty, od kiedy, jak naliczane, ilość i stawka, grupa należności, podkonto 201 odbiorcy, konto przychodów, częstotliwość dokumentu i typ VAT.

Uczniowie piszą taki e-mail (bez wysyłania) dla „Reklamy Plus”. To świetne ćwiczenie z precyzyjnego formułowania zlecenia: czy osoba po drugiej stronie ma wszystko, żeby ustawić opłatę bez dopytywania?

Dla ambitnych: typy właścicieli na koncie 201#

Konto 201 „Właściciele” ma w Weles3 analitykę 201-X-KKKKKKK-P, gdzie X to typ właściciela. Dzięki typom można rozdzielić na koncie 201 mieszkania, garaże, lokale użytkowe i pożytki. Typy są wspólne dla całego systemu i może ich być najwyżej dziewięć, dlatego dokumentacja radzi nadawać im uniwersalne nazwy. Uczniowie oglądają konto 201 w zakładce Konta FK i odczytują typ z numeru konta swojego pożytku.

Trudne miejsca i najczęstsze problemy#

Wszystkie sytuacje zdarzyły się przy zakładaniu SŁONECZNEJ 5 w naszej bazie szkoleniowej.

Plan lekcji#

Moduł 20 serii ćwiczeń na Weles3: 2 lekcje po 45 minut, trzecia dla chętnych. Wymaga modułu 1.

Lekcja 1: pożytek w systemie#

• Cele: uczeń wyjaśnia, czym jest pożytek; zakłada lokal pożytku z odbiorcą w strukturze POŻYTKI; stosuje zasady numeracji lokali.
• Kryteria sukcesu: lokal P z odbiorcą widnieje na drzewku w strukturze POŻYTKI z typem dokumentu Rachunek; uczeń poprawnie numeruje przykładowe lokale (zadanie A).
• Metody i formy: rozmowa kierowana, pokaz z objaśnieniem, ćwiczenie w systemie.
• Środki: komputery z bazą testową, karta pracy do modułu 20.
• Przebieg: wstęp (10 min): skąd wspólnota ma pieniądze poza zaliczkami · część główna (25 min): kroki pierwszy–trzeci · podsumowanie (10 min): zadanie A i sprawdzenie drzewka.
• Sprawdzenie: lokal pożytku na drzewku.

Lekcja 2: dokumenty, numeracja i zlecenie opłaty#

• Cele: uczeń dobiera typ dokumentu do odbiorcy, odczytuje wzór numeracji i pisze kompletne zlecenie ustawienia opłaty.
• Kryteria sukcesu: uczeń poprawnie rozwiązuje zadania z numeracją; e-mail zawiera odpowiedzi na wszystkie pytania z dokumentacji.
• Metody i formy: praca z tabelą, zadania, pisanie tekstu użytkowego, ocena koleżeńska.
• Środki: tabela typów dokumentów, lista pytań z dokumentacji.
• Przebieg: wstęp (10 min): odpowiedź dla najemcy LU01 – dyskusja · część główna (25 min): kroki czwarty–szósty · podsumowanie (10 min): wymiana e-maili w parach – czy czegoś brakuje?
• Sprawdzenie: e-mail ze zleceniem i zadania z numeracją.

Lekcja 3 (dla chętnych): typy właścicieli i struktury#

Analiza konta 201 i typów właścicieli; projekt struktur dla osiedla z trzema budynkami, garażami i pożytkami (maksymalnie dwa poziomy).

Do omówienia z klasą#

• Czyje są pieniądze z pożytków? Na co wspólnota może je przeznaczyć i kto o tym decyduje?
• Właściciel a najemca. Czym różni się odbiorca pożytku od właściciela lokalu? Czy ma dostęp do kartoteki na tomojdom.pl?
• Precyzja zlecenia. Co się stanie, jeśli w e-mailu do działu wsparcia zabraknie daty albo stawki?
• Porządek w numeracji. Dlaczego zera przodujące (M01 zamiast M1) mają znaczenie w systemie, który sortuje alfabetycznie?

Zadania bez komputera#

• Zadanie A: nadaj numery. W naszej bazie SŁONECZNA 5 ma 8 mieszkań, 2 lokale użytkowe i 1 pożytek, a WIERZBOWA 20 – 14 mieszkań, 4 garaże i 1 lokal użytkowy. Uczniowie zapisują numery i struktury obu wspólnot, a potem sprawdzają numerację wspólnoty z bazy szkoły na drzewku. Jak ponumerować drugi pożytek w SŁONECZNEJ 5?
• Zadanie B: jaki dokument? Pięciu odbiorców (właściciel mieszkania, najemca reklamy, gmina jako właściciel lokali, sklep w lokalu użytkowym, operator anteny) – uczniowie dobierają typ dokumentu według tabeli z dokumentacji i zaznaczają, gdzie decyzję musi potwierdzić księgowa.
• Zadanie C: numeracja. Prawdziwe numery z bazy: „Faktura VAT 1/ZAL/21-01”, „Zaliczka 128/ZAL/22-08”, „Rozliczenie/korekta 167/KOR/22-08”. Uczniowie odczytują, z jakich znaczników ({NR}, {TYP}, {ROK}, {MC}) zbudowano wzór, a potem zapisują numery dla pięciu innych wzorów.
• Zadanie D: faktura za reklamę. 12 m² × 45 zł = 540,00 zł netto, VAT 23% = 124,20 zł, brutto 664,20 zł. Ile wyniosłaby faktura przy stawce 50 zł/m²? (600,00 + 138,00 = 738,00 zł.)

Wsparcie i rozszerzenia#

• Dla potrzebujących wsparcia: ściąga z polami okna Edytuj właścicieli dla pożytku; szablon e-maila z lukami do uzupełnienia.
• Dla szybszych: projekt struktur dla dużego osiedla; porównanie zawiadomienia i rachunku na prawdziwych wydrukach z materiałów do pobrania.

Plan awaryjny#

Bez systemu: zadania A–C, krok piąty i szósty działają w całości; kroki pierwszy–trzeci uczniowie przechodzą na animacjach z dokumentacji „Dodanie pożytku” i wypełniają pola okna na kartce.

Materiały do tego modułu#

• Karta pracy – moduł 20 (PDF) – zadania dla ucznia do druku.
• Klucz odpowiedzi do kart pracy (PDF) – dla nauczyciela.
• Plan nauczania – wszystkie moduły w zalecanej kolejności.
• Przykładowe wydruki z bazy szkoleniowej TGN: Faktura VAT korygująca za lokal użytkowy LU01 (PDF) – wspólnota Słoneczna 5, czynny podatnik VAT. W przewodniku po wydrukach: Rejestr VAT, Daty faktur korygowanych.

Dlaczego to ważne ćwiczenie#

Pożytki i lokale użytkowe to sytuacje, w których „standardowe” ustawienia nie wystarczają. Uczeń, który wie, jak je wydzielić w strukturze, jaki dokument wystawić i jak precyzyjnie opisać zlecenie, poradzi sobie z nietypowymi przypadkami w każdej wspólnocie. Kartę pracy do tego modułu znajdziesz w materiałach do pobrania. Wcześniej przerób dodawanie lokalu do zasobu.

System Weles3 jest dostępny dla szkół w ramach programu Weles3 dla Szkół. Jeśli chcesz wdrożyć go w swojej szkole, napisz do nas przez formularz kontaktowy.