Jak system liczy opłaty? Dane, stawki i algorytmy – ćwiczenie na systemie Weles3

„Skąd wzięła się ta kwota?” to najczęstsze pytanie właściciela, który dostał zawiadomienie o opłatach. Zarządca musi umieć na nie odpowiedzieć bez zgadywania: z jakiej danej, po jakiej stawce, od kiedy i dlaczego akurat tak. Ten moduł nie uczy klikania kolejnego okna, tylko tego, jak myśli system. Uczeń kierunku technik gospodarki nieruchomościami, który to zrozumie, dużo szybciej opanuje naliczenia, korekty i rozliczenia. Poniżej gotowe ćwiczenie na system Weles3.

Trzy klocki: dana, stawka, algorytm#

Każdą opłatę w Weles3 da się rozłożyć na trzy elementy:

• Dana to liczbowa cecha lokalu, np. powierzchnia, liczba osób, udział. Ma swój numer (ID), np. dana 21 „Liczba osób”, i wartość obowiązującą od konkretnej daty.
• Stawka to cena, np. zł za m² na eksploatację albo zł za osobę za odpady. Też ma ID i jednostkę (miano). Dokumentacja podpowiada numerację: 1xxx media, 2xxx eksploatacja, 3xxx fundusze.
• Algorytm to przepis na opłatę. W najprostszej postaci: ilość × stawka, gdzie ilością jest dana. Algorytm ma ID i konto przychodów, a na jego numerze opierają się konta tworzone domyślnie.

Do tego dochodzą liczniki i prognozy. Jeśli opłata jest powiązana z licznikiem, a licznik ma prognozę (np. 3 m³ wody miesięcznie), zaliczka liczy się z prognozy razy stawka.

Dane, stawki i algorytmy mają nazwy wspólne dla wszystkich budynków w systemie. Każdy budynek ma jednak własne wartości i własne daty zmian.

Przykład z bazy szkoleniowej TGN#

To przykład z naszej bazy szkoleniowej, na której przygotowujemy pomoc i wydruki. W bazie szkoły wspólnoty, lokale, osoby i kwoty są inne – uczniowie wykonują te same czynności na wspólnocie ze swojej bazy, a nasze liczby służą do zadań na kartce i do porównania.

Algorytmy naszej wspólnoty przykładowej WIERZBOWA 20 (przycisk Algorytmy przy budynku) wyglądają tak – każdy to „dana × stawka”, a przy mediach osobno wariant ryczałtowy i licznikowy:

Krok pierwszy: znajdź dane lokalu#

Zakładka Administracja → w polu Struktura lokal z zadania → przycisk Dane. Uczniowie wypisują dane lokalu i ich wartości. Potem zaznaczają jedną daną, np. liczbę osób, i otwierają Widok → Struktura danych. Na osi czasu widać, od kiedy obowiązuje każda wartość.

Następnie to samo dla całego budynku: zaznaczają najwyższy element drzewka, daną „Liczba osób” i menu Widok → Struktura danych w lokalach (zakładka Administracja). Jedno okno pokazuje liczbę osób we wszystkich lokalach w czasie. To odpowiedź na pierwszą część pytania: ile osób jest zgłoszonych w obu lokalach z zadania? (W naszym przykładzie M06 i M07 – po 5.)

Powiększ

Krok drugi: znajdź stawki i sprawdź, skąd pochodzą#

Przycisk Stawki przy lokalu z zadania, potem przy całym budynku. Uczniowie wypisują stawki i porównują wartości. Następnie menu Widok → Struktura stawek w lokalach (zakładka Administracja) dla stawki za odpady.

Tu jest najważniejsza lekcja modułu: dziedziczenie. Stawka dodana na cały budynek albo strukturę obowiązuje automatycznie we wszystkich lokalach podrzędnych. Dokumentacja Weles3 mocno odradza dodawanie stawek na pojedyncze lokale, bo każdą taką stawkę trzeba potem poprawiać ręcznie przy każdej zmianie ceny. Pisze też wprost: stawek za media na lokalach się nie zeruje. Jeśli lokal ma nie mieć opłaty, zeruje się daną albo prognozę.

Powiększ

Krok trzeci: odczytaj algorytmy#

Przycisk Algorytmy przy lokalu z zadania. Ikona algorytmu ustawionego na tym elemencie jest kolorowa, a algorytmu odziedziczonego z wyższej struktury – czarno-biała. Uczniowie wypisują, które opłaty lokal dziedziczy z budynku, a które (jeśli jakieś) ma ustawione indywidualnie.

Dla opłaty za wywóz nieczystości zaznaczają algorytm i otwierają menu Widok → Struktura algorytmów (zakładka Administracja). Widać, jaka dana i jaka stawka tworzą opłatę i od kiedy. Teraz można złożyć odpowiedź: opłata za wywóz = liczba osób × stawka, więc lokale z tą samą liczbą osób płacą tyle samo, niezależnie od powierzchni (w naszym przykładzie M06 i M07: 5 × 40,00 = 200,00 zł). Powierzchnia ma za to wpływ na eksploatację (u nas M06 239,36 zł, M07 97,68 zł).

Kontrola na kalkulatorze: dana × stawka powinna dać kwotę z zakładki Naliczenia dla tego lokalu i tej opłaty.

Krok czwarty: typy należności#

W zakładce Naliczenia i na wydrukach przy opłatach stoją literki. Dokumentacja Nazwy typów należności wyjaśnia je tak:

Uczniowie znajdują w naliczeniach lokalu z zadania przykład LP i wyjaśniają go właścicielce prostym językiem: „zaliczka na wodę jest liczona z przewidywanego zużycia wodomierza, a po odczycie zostanie rozliczona z rzeczywistym zużyciem”.

Krok piąty: prognozy liczników#

Zakładka Administracja: przycisk Liczniki przy lokalu z zadania → zaznaczenie wodomierza → menu Widok → Struktura prognoz. Uczniowie sprawdzają, jaka prognoza obowiązuje i od kiedy. Warto omówić trzy zasady z dokumentacji:

• prognoza dodana od pierwszego dnia miesiąca obowiązuje przez cały miesiąc, a dodana w środku miesiąca liczy się proporcjonalnie,
• prognozę usuwa się, dodając pozycję z pustą wartością (a nie zerem – zero to też prognoza),
• zakładka Administracja → menu Funkcje → Wylicz prognozy z operacją Ustaw średnią wylicza prognozy ze średniego zużycia w wybranym okresie. Po zmianie prognoz trzeba ponownie przeliczyć zaliczki.

W bazie testowej nauczyciel może pokazać jedną zmianę prognozy na lokalu z zadania i przeliczenie naliczeń (bez księgowania), a potem przywrócić poprzednią wartość.

Powiększ

Dla ambitnych: algorytm z warunkami (na kartce)#

Niektóre opłaty nie są zwykłym mnożeniem. Weles3 ma algorytmy rozszerzone z operatorami: Dx (dana), Sxxxx (stawka), Lx (licznik) i warunkami GDY … WTEDY … AGDY … INACZEJ … KGDY. Dokumentacja pokazuje przykład opłaty zależnej od liczby osób z górnym limitem:

System sprawdza warunki od góry i bierze pierwszy spełniony. Dokumentacja radzi, żeby zawsze dopisywać INACZEJ, bo bez niego przy niespełnionym warunku nie naliczy się ani opłata zerowa, ani korekta.

Zadanie: uczniowie „wykonują” ten algorytm na kartce dla lokali z 0, 1, 3 i 5 osobami i wskazują, która stawka zostanie użyta. Ambitniejsi piszą własny algorytm: „opłata od powierzchni, ale tylko gdy lokal jest zamieszkały”. W systemie algorytmów nie zmieniamy – to ustawienie dla całej wspólnoty.

Trudne miejsca i najczęstsze problemy#

Plan lekcji#

Moduł 15 serii ćwiczeń na Weles3: 3 lekcje po 45 minut, czwarta dla chętnych. Wymaga modułu 0 (poruszanie się po programie); najlepiej realizować go po module 1, a przed modułem 2.

Lekcja 1: rachunek na kartce (bez komputera)#

• Cele: uczeń rozkłada opłatę za lokal na daną, stawkę i algorytm; liczy opłaty dla kilku lokali; wyjaśnia, dlaczego stawki ustawia się dla całego budynku.
• Kryteria sukcesu: uczeń poprawnie liczy opłaty w zadaniu A i uzasadnia różnicę między dwoma lokalami.
• Metody i formy: miniwykład z przykładem, praca indywidualna, rozmowa kierowana.
• Środki: zadanie A, kalkulatory, karta pracy do modułu 15.
• Przebieg: wstęp (10 min): zawiadomienie o opłatach i pytanie „skąd ta kwota?” · część główna (25 min): trzy klocki, zadanie A · podsumowanie (10 min): dziedziczenie – co się stanie, gdy stawka zmieni się w 40 lokalach?
• Sprawdzenie: zadanie A.

Lekcja 2: dane, stawki i algorytmy w systemie#

• Cele: uczeń odnajduje dane, stawki i algorytmy lokalu, rozpoznaje ustawienia odziedziczone i indywidualne, korzysta z widoków struktury.
• Kryteria sukcesu: uczeń wypełnia tabelę „opłaty lokalu z zadania” (dana, wartość, stawka, algorytm, poziom ustawienia) i sprawdza jedną opłatę na kalkulatorze.
• Metody i formy: pokaz z objaśnieniem, ćwiczenie w systemie w parach.
• Środki: komputery z bazą testową, karta pracy.
• Przebieg: wstęp (10 min): gdzie w programie są dane, stawki i algorytmy · część główna (25 min): kroki pierwszy–trzeci · podsumowanie (10 min): odpowiedź dla właściciela lokalu z zadania – pierwsza część.
• Sprawdzenie: wypełniona tabela.

Lekcja 3: typy należności, prognozy i odpowiedź dla właściciela#

• Cele: uczeń odczytuje typy należności, wyjaśnia rolę prognozy licznika i pisze odpowiedź dla właściciela zrozumiałym językiem.
• Kryteria sukcesu: uczeń poprawnie opisuje R, LR, LP i LZ; odpowiedź dla właścicielki zawiera dane, stawki i wyjaśnienie „LP” bez żargonu.
• Metody i formy: ćwiczenie w systemie, praca pisemna, ocena koleżeńska.
• Środki: komputery z bazą testową, tabela typów należności.
• Przebieg: wstęp (10 min): literki na zawiadomieniu · część główna (25 min): kroki czwarty i piąty, pisanie odpowiedzi · podsumowanie (10 min): wymiana odpowiedzi w parach i poprawki.
• Sprawdzenie: odpowiedź dla właścicielki.

Lekcja 4 (dla chętnych): algorytm z warunkami#

Sekcja „dla ambitnych”: wykonanie algorytmu GDY–WTEDY na kartce i napisanie własnego. Dobre połączenie z informatyką (instrukcja warunkowa).

Do omówienia z klasą#

• Kto ustala stawki? Skąd biorą się stawki we wspólnocie (uchwały, ceny dostawców mediów), a co ustawia zarządca w systemie?
• Sprawiedliwy podział. Opłata od powierzchni, od osoby, od udziału, od zużycia – która jest sprawiedliwa dla jakiego kosztu?
• Zaliczka to nie rachunek. Dlaczego zaliczki na media rozlicza się po odczytach? Co się stanie, gdy prognoza jest za niska?
• Jedna zmiana, wiele skutków. Co może się stać, jeśli ktoś wyzeruje stawkę za wodę na jednym lokalu, żeby „nie płacił”?

Zadania bez komputera#

• Zadanie A: licz jak system (przykład z bazy TGN). M01 44,23 m² i 2 osoby, M02 68,56 m² i 5 osób, M03 59,24 m² i 4 osoby, M04 72,77 m² i 1 osoba. Stawki: eksploatacja 2,60 zł/m², fundusz remontowy 2,00 zł/m², wywóz 40,00 zł/os. Policz trzy opłaty dla każdego lokalu i sumę. (M01: 115,00 + 88,46 + 80,00 = 283,46 zł; M02: 178,26 + 137,12 + 200,00 = 515,38 zł; M03: 154,02 + 118,48 + 160,00 = 432,50 zł; M04: 189,20 + 145,54 + 40,00 = 374,74 zł; razem 1 606,08 zł.) Porównaj z wydrukiem Naliczenia.
• Zadanie B: detektyw. W styczniu 2022 opłata za wywóz nieczystości wzrosła wszystkim właścicielom (nowa stawka 40 zł/os. od 2022-01-01 z uchwały 1/2022). W 2021 r. M06 dostał dodatkowo korektę za wywóz z powodu zmiany liczby osób. Uczniowie wypisują, co mogło się zmienić (dana, stawka, algorytm), i sprawdzają to w Zmiany naliczeń oraz w strukturze stawek i danych.
• Zadanie C: algorytm na kartce. Wykonanie algorytmu z warunkami dla lokali z 0, 1, 3 i 5 osobami.

Wsparcie i rozszerzenia#

• Dla potrzebujących wsparcia: gotowa tabela z kolumnami dana / wartość / stawka / wynik; słowniczek pojęć: dana, stawka, algorytm, prognoza, typ należności.
• Dla szybszych: Obciążenia → Zmiany naliczeń – znaleźć miesiąc, w którym zmieniła się suma opłat wspólnoty, i wskazać przyczynę; własny algorytm z warunkiem.

Plan awaryjny#

Bez systemu: lekcja 1 i zadanie C działają w całości; zamiast lekcji 2 i 3 uczniowie analizują przykładowe zawiadomienie o opłatach z materiałów do pobrania i animacje z dokumentacji Weles3 (struktura danych, stawek i prognoz).

Materiały do tego modułu#

• Karta pracy – moduł 15 (PDF) – zadania dla ucznia do druku.
• Wydruk z Weles3: zawiadomienie o opłatach (PDF) – do rozmowy „skąd ta kwota?”.
• Klucz odpowiedzi do kart pracy (PDF) – dla nauczyciela.
• Plan nauczania – wszystkie moduły w zalecanej kolejności.
• Przykładowe wydruki z bazy szkoleniowej TGN: Skąd bierze się kwota: Naliczenia, Zestawienie obciążeń (algorytmy), Raport z naliczeń.

Dlaczego to ważne ćwiczenie#

Kto rozumie, z czego składa się opłata, ten nie boi się korekt i rozliczeń – wie, że każda zmiana kwoty ma przyczynę w danej, stawce, algorytmie albo prognozie. To także podstawa rozmowy z właścicielem: spokojne „policzmy razem” zamiast „tak wyliczył system”. Kartę pracy do tego modułu i przykładowe zawiadomienie o opłatach z Weles3 znajdziesz w materiałach do pobrania. Następny krok to naliczanie i księgowanie zaliczek.

System Weles3 jest dostępny dla szkół w ramach programu Weles3 dla Szkół. Jeśli chcesz wdrożyć go w swojej szkole, napisz do nas przez formularz kontaktowy.